In de Hedwigepolder verrijst een toren die twee werelden combineert: een radarinstallatie die scheepvaartverkeer op de Westerschelde monitort, en een uitkijktoren waar bezoekers het landschap kunnen beleven. Een combinatie die niet alleen uniek is in Nederland, maar ook laat zien dat vitale infrastructuur en omgevingskwaliteit elkaar kunnen versterken.
Een nieuwe schakel in de Schelderadarketen
Langs de Westerschelde en de Schelde tot aan Antwerpen en Gent bewaakt een netwerk van zestig radarinstallaties het scheepvaartverkeer: de Schelderadarketen. Dag en nacht begeleiden verkeersleiders jaarlijks zo’n vijftig- tot zestigduizend scheepsbewegingen. Het Nauw van Bath vormt daarin een cruciaal knooppunt. De radartoren die dit gebied nu dekt, nadert het einde van zijn levensduur en is toe aan vervanging.
Van eiland naar vasteland
Daarnaast staat de huidige toren op een eilandje midden in de Westerschelde: niet de meest duurzame plek. De noodzakelijke vervanging bood de kans om het anders aan te pakken. “Moderne radartechnologie maakt het mogelijk om een radarinstallatie op het vasteland te realiseren: met dezelfde dekking en nog nauwkeuriger”, zegt Leo Steenbakker van de Schelderadarketen. Zo begon de zoektocht naar een geschikte locatie en die leidde naar de Hedwigepolder.
Mario Corthals (links) en Leo Steenbakker
Iets teruggeven aan een gevoelig gebied
De Hedwigepolder is een van de meest besproken gebieden van Zeeuws-Vlaanderen. De ontpoldering, onderdeel van internationale afspraken rond de verdieping van de Westerschelde voor de Antwerpse haven, raakte bewoners, ondernemers en natuurorganisaties. Daarom besloot de provincie alle streekhouders te betrekken bij de gebiedsontwikkeling. Provinciaal projectleider Mario Corthals, zelf afkomstig uit de regio, vat het kernachtig samen: “We willen graag iets aan de omgeving teruggeven.”
Meeliften op een mooie kans
Uit die samenwerking ontstond het plan om van de Hedwigepolder een plek te maken waar bezoekers het landschap kunnen beleven. Corthals: “Een belangrijk onderdeel is de aanleg van een Panoramaheuvel, opgebouwd uit grond die vrijkwam bij het afgraven van dijken en het graven van kreken. Het resultaat: een nieuw uitzichtpunt in het open landschap.” Tegelijk trok dit plan de aandacht van de Schelderadarketen, die hier een unieke kans zag om een nieuwe radartoren te realiseren.
Duurzame toren
Duurzaamheid en circulair bouwen staan centraal in het ontwerp van de Panoramatoren. De constructie bestaat zoveel mogelijk uit hout, en de gevel krijgt elementen voor flora en fauna: schelpenbakken, boomstammen en nestkasten voor spreeuwen en vleermuizen. Naast de radartoren biedt het gebouw ruimte voor een expositieruimte, restaurant en ecolodges. Zo wordt de toren één van de entreepunten van Grenspark Groot Saeftinghe: een plek waar natuur, scheepvaart en beleving samenkomen.
Gerard van den Bergh, Toezichthouder en bouwkundig adviseur vanuit Antea Group, actief bij radartorens langs de Westerschelde en het kanaal Gent-Terneuzen sinds 2017. De Panoramatoren is zijn achtste radartoren, en de eerste die hij vanuit zijn eigen zolderkamer kan volgen.
Ronald Taal, Expert bouw bij Antea Group. Al sinds 2017 betrokken bij andere radartorens. In dit project onder meer verantwoordelijk voor de afstemming tussen de twee opdrachtgevers: Schelderadarketen en provincie, en voor de integrale begeleiding van ontwerp en uitvoering.
Gerard van den Bergh (links) en Ronald Taal
Betonkern en ‘trouwjurk’
Twee opdrachtgevers, twee belangen, één ontwerp. Voor projectleider Ronald Taal van Antea Group kwam het erop aan die werelden samen te brengen. “Ik heb Schelderadarketen voor de betonkern en de provincie voor de torenombouw: wat wij de trouwjurk noemen.” Binnenin gelden strikte technische eisen voor radar en installaties; buitenom komt een architectonische schil die past in het landschap en bezoekers uitnodigt. Elk detail vraagt om nauwkeurige afstemming tussen functie en beleving.
De wil om er iets moois van te maken
Antea Group en de Schelderadarketen werken al jaren samen aan radartorens langs de Westerschelde. In dit project sloten ook provincie Zeeland, architect RO&AD en een combinatie van twee aannemers aan. Een complex samenspel van belangen, disciplines en planningen. Toch noemen alle betrokkenen één factor als doorslaggevend: “Het belangrijkste is dat je van beide kanten de wil hebt om dit voor elkaar te krijgen,” zegt Corthals. “Dat gaf ruimte om keuzes te maken die verder gingen dan alleen techniek.”
Terug naar de tekentafel
Daar kwam bij dat het ontwerp tussentijds moest worden aangepast. De aanbesteding leverde één inschrijving op, en die lag boven het beschikbare budget. “Dan moet je met z’n allen kijken hoe je het ontwerp kunt optimaliseren”, zegt Taal. In bouwteamsessies met architect en aannemer werd elk onderdeel opnieuw beoordeeld. De uitstraling van de toren moest overeind blijven: een harde vergunningseis. Door slimme keuzes in materiaal en uitvoering ontstond uiteindelijk een haalbare oplossing.
Geen millimeter
De radarinstallatie komt op ongeveer 65 meter hoogte en stelt extreme eisen aan stabiliteit. Zelfs minimale beweging kan de nauwkeurigheid van radarbeelden beïnvloeden. “Dat vraagt om een uitzonderlijk stijve betonkern, verankerd met funderingspalen van bijna veertig meter diep: dwars door de heuvel heen tot op de vaste grondlaag”, vertelt bouwkundig adviseur en toezichthouder Gerard van den Bergh van Antea Group. Constructieve precisie vormt hier letterlijk de basis van het project.
Nog niet eerder gedaan
Een heuvel in aanbouw, vlak bij het Nauw van Bath: de locatie was te goed om te laten liggen. “We konden hier perfect op meeliften”, zegt Steenbakker. “We zijn de provincie dan ook dankbaar dat ze hiervoor ruimte gaven.” Wél kwam er een eis vanuit de provincie: de radartoren moest een recreatieve landmark worden, passend in het landschap. Zoiets was nog niet eerder gedaan en dat betekende dat de nieuw te bouwen toren twee verschillende werelden moest verenigen.
Een magnum opus, zichtbaar vanuit de zolderkamer
Begin augustus moet de radar operationeel zijn. De oude toren blijft nog tijdelijk stand-by, zodat bij eventuele kinderziektes direct kan worden teruggeschakeld. Voor Leo Steenbakker krijgt het project een persoonlijke betekenis: hij gaat dit jaar met pensioen. “Dit is mijn magnum opus”, lacht hij. Voor Gerard van den Bergh geldt iets vergelijkbaars. Dit is zijn achtste radartoren langs de Westerschelde, maar de eerste die hij elke ochtend vanuit zijn zolderkamer kan zien. “Elke dag zie ik hoe de toren verder vorm krijgt: hoe mooi is dat!”
hoe mooi is dat!”
Bouwen in een kwetsbaar buitengebied
Niet alleen het ontwerp is technisch complex, ook de uitvoering vraagt het uiterste. Voor de funderingspalen was een van de grootste boorinstallaties van Nederland nodig, terwijl er slechts één toegangsroute beschikbaar was. Voor het plaatsen en onderhouden van de radarinstallatie moest zelfs een aparte kraanopstelplaats worden gefundeerd. Elke stap moet vooraf worden doorgerekend. “Allemaal in een gebied waar scheepvaart en natuur samenkomen”, zegt Van den Bergh. “De logistiek is een puzzel op zich.”
Mario Corthals, Projectleider namens de provincie Zeeland. Afkomstig uit Zeeuws-Vlaanderen en van meet af aan betrokken bij de gebiedsontwikkeling in de Hedwigepolder. Zijn drijfveer: "Iets neerzetten waarvan bewoners en bezoekers straks zeggen : dit is ons gebied, en dit is mooi."
Leo Steenbakker, Hoofdbeheerder beheer en exploitatie bij de Schelderadarketen (Rijkswaterstaat). Verantwoordelijk voor het Vlaams-Nederlandse samenwerkingsverband dat zes verkeerscentrales en zestig radarinstallaties beheert langs de Westerschelde en de Schelde tot Antwerpen en Gent. De Panoramatoren is zijn laatste grote project voor zijn pensioen.
Project wendbaar houden
Een project als dit vraagt om expertise die je bij de start nauwelijks volledig kunt overzien. Naast bouwkundige en constructieve vraagstukken kwamen al snel andere disciplines in beeld: ecologie, bodemopbouw, funderingen en leidingtracés. “Dan is het een meerwaarde dat Antea Group al die kennis in huis heeft en meteen kan meedenken”, zegt Steenbakker. Taal vult aan: “Je kunt snel een collega bellen: kijk even mee. Juist die korte lijnen houden een project wendbaar.”
is de logistiek een puzzel op zich”
de locatie was te goed om te laten liggen"
In de Hedwigepolder verrijst een toren die twee werelden combineert: een radarinstallatie die scheepvaartverkeer op de Westerschelde monitort, en een uitkijktoren waar bezoekers het landschap kunnen beleven. Een combinatie die niet alleen uniek is in Nederland, maar ook laat zien dat vitale infrastructuur en omgevingskwaliteit elkaar kunnen versterken.
Een nieuwe schakel in de Schelderadarketen
Langs de Westerschelde en de Schelde tot aan Antwerpen en Gent bewaakt een netwerk van zestig radarinstallaties het scheepvaartverkeer: de Schelderadarketen. Dag en nacht begeleiden verkeersleiders jaarlijks zo’n vijftig- tot zestigduizend scheepsbewegingen. Het Nauw van Bath vormt daarin een cruciaal knooppunt. De radartoren die dit gebied nu dekt, nadert het einde van zijn levensduur en is toe aan vervanging.
Van eiland naar vasteland
Daarnaast staat de huidige toren op een eilandje midden in de Westerschelde: niet de meest duurzame plek. De noodzakelijke vervanging bood de kans om het anders aan te pakken. “Moderne radartechnologie maakt het mogelijk om een radarinstallatie op het vasteland te realiseren: met dezelfde dekking en nog nauwkeuriger”, zegt Leo Steenbakker van de Schelderadarketen. Zo begon de zoektocht naar een geschikte locatie en die leidde naar de Hedwigepolder.
Mario Corthals (links) en Leo Steenbakker
Iets teruggeven aan een gevoelig gebied
De Hedwigepolder is een van de meest besproken gebieden van Zeeuws-Vlaanderen. De ontpoldering, onderdeel van internationale afspraken rond de verdieping van de Westerschelde voor de Antwerpse haven, raakte bewoners, ondernemers en natuurorganisaties. Daarom besloot de provincie alle streekhouders te betrekken bij de gebiedsontwikkeling. Provinciaal projectleider Mario Corthals, zelf afkomstig uit de regio, vat het kernachtig samen: “We willen graag iets aan de omgeving teruggeven.”
Meeliften op een mooie kans
Uit die samenwerking ontstond het plan om van de Hedwigepolder een plek te maken waar bezoekers het landschap kunnen beleven. Corthals: “Een belangrijk onderdeel is de aanleg van een Panoramaheuvel, opgebouwd uit grond die vrijkwam bij het afgraven van dijken en het graven van kreken. Het resultaat: een nieuw uitzichtpunt in het open landschap.” Tegelijk trok dit plan de aandacht van de Schelderadarketen, die hier een unieke kans zag om een nieuwe radartoren te realiseren.
Duurzame toren
Duurzaamheid en circulair bouwen staan centraal in het ontwerp van de Panoramatoren. De constructie bestaat zoveel mogelijk uit hout, en de gevel krijgt elementen voor flora en fauna: schelpenbakken, boomstammen en nestkasten voor spreeuwen en vleermuizen. Naast de radartoren biedt het gebouw ruimte voor een expositieruimte, restaurant en ecolodges. Zo wordt de toren één van de entreepunten van Grenspark Groot Saeftinghe: een plek waar natuur, scheepvaart en beleving samenkomen.
Gerard van den Bergh, Toezichthouder en bouwkundig adviseur vanuit Antea Group, actief bij radartorens langs de Westerschelde en het kanaal Gent-Terneuzen sinds 2017. De Panoramatoren is zijn achtste radartoren, en de eerste die hij vanuit zijn eigen zolderkamer kan volgen.
Ronald Taal, Expert bouw bij Antea Group. Al sinds 2017 betrokken bij andere radartorens. In dit project onder meer verantwoordelijk voor de afstemming tussen de twee opdrachtgevers: Schelderadarketen en provincie, en voor de integrale begeleiding van ontwerp en uitvoering.
Leo Steenbakker, Hoofdbeheerder beheer en exploitatie bij de Schelderadarketen (Rijkswaterstaat). Verantwoordelijk voor het Vlaams-Nederlandse samenwerkingsverband dat zes verkeerscentrales en zestig radarinstallaties beheert langs de Westerschelde en de Schelde tot Antwerpen en Gent. De Panoramatoren is zijn laatste grote project voor zijn pensioen.
Een magnum opus, zichtbaar vanuit de zolderkamer
Begin augustus moet de radar operationeel zijn. De oude toren blijft nog tijdelijk stand-by, zodat bij eventuele kinderziektes direct kan worden teruggeschakeld. Voor Leo Steenbakker krijgt het project een persoonlijke betekenis: hij gaat dit jaar met pensioen. “Dit is mijn magnum opus”, lacht hij. Voor Gerard van den Bergh geldt iets vergelijkbaars. Dit is zijn achtste radartoren langs de Westerschelde, maar de eerste die hij elke ochtend vanuit zijn zolderkamer kan zien. “Elke dag zie ik hoe de toren verder vorm krijgt: hoe mooi is dat!”
hoe mooi is dat!”
Geen millimeter
De radarinstallatie komt op ongeveer 65 meter hoogte en stelt extreme eisen aan stabiliteit. Zelfs minimale beweging kan de nauwkeurigheid van radarbeelden beïnvloeden. “Dat vraagt om een uitzonderlijk stijve betonkern, verankerd met funderingspalen van bijna veertig meter diep: dwars door de heuvel heen tot op de vaste grondlaag”, vertelt bouwkundig adviseur en toezichthouder Gerard van den Bergh van Antea Group. Constructieve precisie vormt hier letterlijk de basis van het project.
Gerard van den Bergh (links) en Ronald Taal
Nog niet eerder gedaan
Een heuvel in aanbouw, vlak bij het Nauw van Bath: de locatie was te goed om te laten liggen. “We konden hier perfect op meeliften”, zegt Steenbakker. “We zijn de provincie dan ook dankbaar dat ze hiervoor ruimte gaven.” Wél kwam er een eis vanuit de provincie: de radartoren moest een recreatieve landmark worden, passend in het landschap. Zoiets was nog niet eerder gedaan en dat betekende dat de nieuw te bouwen toren twee verschillende werelden moest verenigen.
de locatie was te goed om te laten liggen"
Terug naar de tekentafel
Daar kwam bij dat het ontwerp tussentijds moest worden aangepast. De aanbesteding leverde één inschrijving op, en die lag boven het beschikbare budget. “Dan moet je met z’n allen kijken hoe je het ontwerp kunt optimaliseren”, zegt Taal. In bouwteamsessies met architect en aannemer werd elk onderdeel opnieuw beoordeeld. De uitstraling van de toren moest overeind blijven: een harde vergunningseis. Door slimme keuzes in materiaal en uitvoering ontstond uiteindelijk een haalbare oplossing.
Bouwen in een kwetsbaar buitengebied
Niet alleen het ontwerp is technisch complex, ook de uitvoering vraagt het uiterste. Voor de funderingspalen was een van de grootste boorinstallaties van Nederland nodig, terwijl er slechts één toegangsroute beschikbaar was. Voor het plaatsen en onderhouden van de radarinstallatie moest zelfs een aparte kraanopstelplaats worden gefundeerd. Elke stap moet vooraf worden doorgerekend. “Allemaal in een gebied waar scheepvaart en natuur samenkomen”, zegt Van den Bergh. “De logistiek is een puzzel op zich.”
De wil om er iets moois van te maken
Antea Group en de Schelderadarketen werken al jaren samen aan radartorens langs de Westerschelde. In dit project sloten ook provincie Zeeland, architect RO&AD en een combinatie van twee aannemers aan. Een complex samenspel van belangen, disciplines en planningen. Toch noemen alle betrokkenen één factor als doorslaggevend: “Het belangrijkste is dat je van beide kanten de wil hebt om dit voor elkaar te krijgen,” zegt Corthals. “Dat gaf ruimte om keuzes te maken die verder gingen dan alleen techniek.”
Betonkern en ‘trouwjurk’
Twee opdrachtgevers, twee belangen, één ontwerp. Voor projectleider Ronald Taal van Antea Group kwam het erop aan die werelden samen te brengen. “Ik heb Schelderadarketen voor de betonkern en de provincie voor de torenombouw: wat wij de trouwjurk noemen.” Binnenin gelden strikte technische eisen voor radar en installaties; buitenom komt een architectonische schil die past in het landschap en bezoekers uitnodigt. Elk detail vraagt om nauwkeurige afstemming tussen functie en beleving.
Project wendbaar houden
Een project als dit vraagt om expertise die je bij de start nauwelijks volledig kunt overzien. Naast bouwkundige en constructieve vraagstukken kwamen al snel andere disciplines in beeld: ecologie, bodemopbouw, funderingen en leidingtracés. “Dan is het een meerwaarde dat Antea Group al die kennis in huis heeft en meteen kan meedenken”, zegt Steenbakker. Taal vult aan: “Je kunt snel een collega bellen: kijk even mee. Juist die korte lijnen houden een project wendbaar.”
Mario Corthals, Projectleider namens de provincie Zeeland. Afkomstig uit Zeeuws-Vlaanderen en van meet af aan betrokken bij de gebiedsontwikkeling in de Hedwigepolder. Zijn drijfveer: "Iets neerzetten waarvan bewoners en bezoekers straks zeggen : dit is ons gebied, en dit is mooi."